Màng PE phủ nông nghiệp dùng để làm gì?

Vì vậy, màng PE thường được dùng để giữ ẩm, giảm bốc hơi nước, hạn chế cỏ dại, điều chỉnh nhiệt độ đất, giảm đất bắn lên cây hoặc quả và bảo vệ bề mặt luống. Mức độ hiệu quả không giống nhau trong mọi điều kiện; màu và độ trong của màng, độ dày, khí hậu, mùa vụ và cách tưới đều có thể làm thay đổi kết quả.

Màng PE phủ nông nghiệp hoạt động như thế nào trên mặt luống?

Khi phủ kín phần lớn bề mặt đất, màng PE tạo một lớp ngăn cách vật lý giữa đất và không khí phía trên. Lớp này làm giảm trao đổi hơi nước trực tiếp, thay đổi lượng ánh sáng đi tới mặt đất và thay đổi cách bức xạ mặt trời được hấp thụ, truyền qua hoặc phản xạ. Đồng thời, màng che bề mặt đất khỏi tác động trực tiếp của mưa và nước bắn.

Nhờ tác động đồng thời lên nước, ánh sáng, nhiệt và bề mặt đất, một lớp màng mỏng có thể tạo ra nhiều công dụng trong cùng một hệ thống canh tác. Tuy nhiên, kết quả chỉ tích cực khi đặc tính của màng và cách sử dụng phù hợp với cây trồng, mùa vụ và điều kiện thời tiết.

Giữ ẩm và giảm thất thoát nước do bốc hơi

Đất trần mất nước qua bốc hơi trực tiếp từ bề mặt. Khi có màng PE che phủ, đường thoát hơi nước từ đất ra không khí bị hạn chế đáng kể. Hơi ẩm tích tụ phía dưới màng có thể ngưng tụ và quay lại bề mặt đất thay vì thoát ngay ra môi trường, nhờ đó độ ẩm quanh vùng rễ thường ổn định hơn so với đất để trống trong cùng điều kiện tưới.

Tác dụng này đặc biệt có ý nghĩa ở nơi nắng mạnh, gió làm khô mặt đất nhanh hoặc khoảng cách giữa các lần tưới tương đối dài. Tuy nhiên, màng PE không loại bỏ nhu cầu tưới vì cây vẫn mất nước qua thoát hơi ở lá và vẫn cần nước để sinh trưởng. Nếu đất bên dưới màng không được cấp nước đúng vị trí, cây vẫn có thể thiếu ẩm dù bề mặt luống đã được phủ.

Với màng PE liền, nước từ phía trên chủ yếu đi vào đất qua lỗ trồng, mép màng hoặc các điểm mở thay vì phân bố đều trên toàn bộ mặt luống. Vì thế, nước vẫn phải được đưa tới vùng rễ bằng phương pháp phù hợp với cấu trúc lớp phủ.

Hạn chế cỏ dại bằng cách giảm ánh sáng tới mặt đất

Hạt cỏ và chồi non cần điều kiện ánh sáng khác nhau để nảy mầm và tiếp tục quang hợp. Màng PE màu đen hoặc loại có độ che sáng cao làm giảm lượng ánh sáng tới bề mặt đất, khiến nhiều loại cỏ khó phát triển bên dưới màng. Đây là cơ chế vật lý, không phải tác dụng hóa học của polyethylene.

Hiệu quả kiểm soát cỏ phụ thuộc mạnh vào khả năng cản sáng. Màng trong suốt vẫn cho ánh sáng đi qua nên đất có thể ấm lên nhưng cỏ phía dưới vẫn có điều kiện phát triển nếu nhiệt và ẩm thuận lợi. Cỏ cũng có thể mọc tại lỗ trồng, mép luống hoặc những vị trí mà màng không áp sát mặt đất.

Do đó, không nên hiểu màng phủ là biện pháp loại bỏ cỏ dại tuyệt đối. Với loài cỏ khỏe, thân nhọn hoặc hệ thân ngầm mạnh, chồi vẫn có thể đẩy màng lên hoặc xuyên qua điểm yếu của màng. Giá trị chính của lớp phủ là giảm diện tích bề mặt đất có điều kiện thuận lợi cho cỏ, từ đó giảm áp lực làm cỏ trong vùng được che kín.

Điều chỉnh nhiệt độ đất và vi khí hậu quanh luống

Màng PE thay đổi cân bằng nhiệt của bề mặt đất vì mỗi màu và độ trong xử lý bức xạ mặt trời khác nhau. Màng trong cho nhiều bức xạ đi qua và có thể làm đất nóng lên mạnh khi nhiệt tích tụ trong khoảng không nhỏ giữa màng và đất. Màng đen hấp thụ phần lớn bức xạ ở bề mặt rồi truyền một phần nhiệt xuống đất, đặc biệt khi màng tiếp xúc tốt với mặt luống. Màng trắng hoặc bề mặt phản xạ nhiều ánh sáng hơn nên thường hạn chế tăng nhiệt so với màng tối màu.

Vì vậy, “làm ấm đất” không phải tác dụng cố định của mọi màng PE trong mọi mùa. Ở thời tiết mát, việc tăng nhiệt đất có thể hỗ trợ giai đoạn đầu của cây trồng; nhưng trong thời tiết rất nóng, cùng cơ chế tích nhiệt có thể làm vùng rễ nóng quá mức. Độ ẩm đất, cường độ nắng, gió, mức tiếp xúc giữa màng và đất cùng thời gian che phủ đều ảnh hưởng đến nhiệt độ thực tế.

Ý nghĩa thực hành là màu màng cần được xem như một đặc tính kỹ thuật chứ không chỉ là yếu tố nhận diện. Chọn màu không phù hợp có thể làm giảm lợi ích của lớp phủ nếu môi trường nhiệt tạo ra không thích hợp với cây trồng và mùa vụ.

Giữ bề mặt luống sạch hơn và giảm tác động trực tiếp của mưa lên đất

Khi mưa hoặc nước tưới rơi trực tiếp lên đất trần, giọt nước có thể làm vỡ kết cấu lớp mặt, bắn hạt đất lên lá và quả, đồng thời tạo dòng chảy kéo đất khỏi vị trí ban đầu. Màng PE che phần lớn mặt luống nên giúp giảm va đập trực tiếp của giọt nước và giảm hiện tượng đất bắn lên phần cây ở gần mặt đất.

Với cây có quả nằm sát luống, lớp màng còn tạo bề mặt phân cách giữa quả và đất ẩm. Điều này giúp sản phẩm sạch hơn và giảm thời gian quả tiếp xúc trực tiếp với bùn đất sau tưới hoặc mưa. Tuy vậy, lớp phủ không tự giải quyết vấn đề thoát nước: nếu nước bị dồn vào mép luống hoặc ứ quanh lỗ trồng, khu vực đó vẫn có thể bị xói, úng hoặc bắn đất cục bộ.

Do đó, tác dụng bảo vệ bề mặt đất phát huy tốt hơn khi luống được tạo hình phù hợp, mép màng được cố định và nước có đường thoát thay vì tập trung tại một điểm.

Hiệu quả của màng PE phụ thuộc vào màu màng, độ dày và cách tưới

Màu và độ trong quyết định ánh sáng và nhiệt

Nếu mục tiêu ưu tiên là hạn chế cỏ, màng cần có khả năng cản ánh sáng tốt; vì vậy màng đen thường phù hợp hơn màng trong. Nếu cần tăng khả năng thu nhận nhiệt trong điều kiện mát, màng có độ truyền bức xạ cao có thể tạo hiệu ứng nhiệt mạnh hơn, nhưng phải chấp nhận khả năng cỏ phát triển phía dưới. Trong điều kiện nóng, bề mặt trắng hoặc phản xạ giúp hạn chế hấp thụ bức xạ hơn so với màu tối.

Điểm quan trọng là không thể dự đoán công dụng chỉ từ việc vật liệu là PE. Hai màng cùng làm từ polyethylene nhưng khác màu, độ trong và cấu trúc bề mặt có thể tạo ra điều kiện ánh sáng và nhiệt khác nhau trên cùng một loại đất.

Độ dày ảnh hưởng độ bền và khả năng thu gom

Độ dày màng thường được ghi bằng micromet (µm). Ví dụ, nếu hai màng cùng loại PE và có cấu trúc tương đương, màng 30 µm sử dụng lượng vật liệu trên mỗi mét vuông xấp xỉ gấp đôi màng 15 µm. Màng dày hơn thường cần lực lớn hơn để bị thủng hoặc rách và có lợi thế khi cần thu gom nguyên tấm sau vụ, nhưng đồng thời làm tăng lượng vật liệu sử dụng.

Độ dày không phải yếu tố duy nhất quyết định độ bền. Chất lượng nhựa, phụ gia chống lão hóa, mức kéo căng khi phủ, đá hoặc gốc cây trên mặt luống và thời gian phơi nắng đều ảnh hưởng đến nguy cơ hư hỏng. Vì vậy, không nên mặc định một giá trị độ dày sẽ phù hợp cho mọi mùa vụ.

Cách tưới phải đưa nước tới vùng rễ bên dưới màng

Bề mặt màng PE liền không phân phối nước tưới đều xuống đất như một luống để trống. Tưới nhỏ giọt đặt dưới màng là cách phối hợp phù hợp vì nước được đưa trực tiếp tới vùng rễ trong khi phần lớn mặt đất vẫn được che để hạn chế bốc hơi.

Cần tính cả lượng mưa và khả năng thoát nước khi bố trí màng. Ở nơi mưa lớn, lớp phủ có thể làm nước tập trung nhanh hơn về rãnh hoặc mép luống nếu hệ thống thoát nước không phù hợp. Sau mùa vụ, màng PE thông thường cũng cần được thu gom vì vật liệu này không tự phân hủy nhanh trong đất; để lại các mảnh màng qua nhiều vụ có thể làm tăng lượng nhựa tồn dư trên ruộng.

Màng PE phủ nông nghiệp chủ yếu được dùng để kiểm soát môi trường ngay trên bề mặt đất: giữ ẩm, giảm bốc hơi, hạn chế cỏ dại, điều chỉnh nhiệt độ, giảm đất bắn và bảo vệ bề mặt luống. Hiệu quả của những công dụng này đến từ khả năng kiểm soát trao đổi nước, ánh sáng và nhiệt của lớp phủ. Vì vậy, sử dụng màng hiệu quả không chỉ là phủ kín luống mà còn phải phù hợp màu màng, độ dày, điều kiện thời tiết và phương pháp tưới.